Na dnie Atlantyku znaleziono ruiny, które zmieniają historię neolitycznej Europy

Nurkowie odkryli na dnie Oceanu Atlantyckiego u wybrzeży Bretanii konstrukcję, która każe na nowo napisać historię cywilizacji europejskiej. Mierzący 120 metrów granitowy mur wraz z kilkunastoma mniejszymi strukturami leży dziś na głębokości 9 metrów, ale został zbudowany przed 7 tysiącami lat – w czasach, gdy poziom morza był znacznie niższy, a obecne dno morskie stanowiło nadbrzeżny teren.

Odkrycie dokonano w pobliżu wyspy Ile de Seine w zachodniej Francji, około 10 kilometrów na zachód od cypla Pointe du Raz. To miejsce od wieków znane jest jako jedno z najbardziej niebezpiecznych w Europie – rozciągająca się tu strefa raf Chaussée de Sein wymaga licznych latarni morskich i boi ostrzegawczych. Dziś jednak uwagę naukowców przykuwa nie to, co znajduje się nad wodą, lecz to, co od tysiącleci ukryte jest pod nią.

Pierwszy trop pojawił się w 2017 roku, gdy emerytowany geolog Yves Fouquet analizował mapy dna morskiego wykonane przy użyciu technologii laserowej. Linearne struktury widoczne na skanach nie wyglądały na naturalne formacje. Potwierdziły to późniejsze badania z wykorzystaniem systemu LIDAR oraz nurkowania przeprowadzone w latach 2022-2024. To, co znaleziono, przerosło najśmielsze oczekiwania.

Największa struktura, oznaczona jako TAF1, to mur ciągnący się przez 120 metrów, który przecina zatopioną dolinę. Zbudowano go z ułożonych bloków granitu, wzmocnionych ponad 60 pionowymi monolitami i płytami o wysokości sięgającej niemal 2 metrów. Mniejsze konstrukcje – TAF2A, TAF2B i TAF3 – wykorzystują podobną technikę budowlaną. W 2024 roku nurkowie odkryli kolejne cztery struktury, każda z nich to liniowy mur zbudowany z mniejszych bloków kamiennych.

Yvan Pailler, profesor archeologii z Uniwersytetu Bretanii Zachodniej i współautor badań opublikowanych w International Journal of Nautical Archaeology, nie ukrywa entuzjazmu. To odkrycie otwiera nowe perspektywy dla archeologii podwodnej i pomaga lepiej zrozumieć, jak były zorganizowane dawne społeczności przybrzeżne.

Datowanie struktury wskazuje na okres między 5800 a 5300 rokiem przed naszą erą – czas przejściowy między późnym mezolitem a wczesnym neolitem. W tamtych czasach poziom morza był o kilka metrów niższy, a miejsce, gdzie dziś nurkowie badają kamienne mury, stanowiło część nadmorskiego krajobrazu. Obszar Ile de Seine był wtedy znacznie większą połacią lądu, połączoną ze stałym lądem.

Funkcja tych konstrukcji pozostaje przedmiotem dyskusji. Mniejsze struktury przypominają pułapki na ryby – urządzenia znane z innych prehistorycznych stanowisk nadmorskich. Jednak rozmiary największych budowli przekraczają wszystko, co dotąd odkryto we Francji z tego okresu. Naukowcy sugerują, że mogły pełnić funkcje ochronne – być może przed rosnącym poziomem morza lub jako oznaczenie granic terytorialnych.

Skala przedsięwzięcia jest zdumiewająca. Budowa takich struktur wymagała nie tylko umiejętności technicznych – wydobycia, transportu i ustawienia kamiennych bloków ważących setki kilogramów – ale również zaawansowanej organizacji społecznej. To wskazuje na istnienie złożonych wspólnot przybrzeżnych, które posiadały zarówno wiedzę inżynieryjną, jak i zdolność do koordynacji pracy wielu osób przez dłuższy czas.

Odkrycie wpisuje się w coraz szerszy obraz prehistorycznych społeczeństw łowiecko-zbierackich. Podobne zatopione konstrukcje odkryto ostatnio na Bałtyku, gdzie prehistoryczne wspólnoty budowały długie kamienne ciągi do kierowania wędrówek zwierząt. Bretońskie struktury pokazują, że tradycje budowania z kamienia istniały wśród nadmorskich grup ludzkich na długo przed rozprzestrzenieniem się rolnictwa w Europie.

Badacze planują dalsze prace. Chcą uściślić datowanie, zbadać techniki konstrukcyjne i poszukać dodatkowych śladów wczesnych osadnictw wzdłuż obecnie zatopionych wybrzeży. Lokalna legenda mówi o zatopionym mieście, które miało leżeć pod zachodnimi częściami zatoki Douarnenez, zaledwie 10 kilometrów na wschód od Ile de Seine. Autorzy badań sugerują, że obecność prawdziwych prehistorycznych struktur kamiennych może wyjaśniać pochodzenie tej legendy – opowieści o opuszczonym przez ludzi terenie mogły przetrwać w pamięci społecznej przez tysiące lat.

To największa podwodna konstrukcja archeologiczna odkryta kiedykolwiek w wodach francuskich. Stanowi dowód na to, że nasze wyobrażenia o możliwościach i organizacji społeczeństw sprzed 7 tysięcy lat wymagają rewizji. Ludzie budujący bretońskie mury posiadali wiedzę, narzędzia i społeczną strukturę porównywalną z tą, która później stworzyła słynne megalityczne pomniki Bretanii. Różnica polega na tym, że ich dzieło spoczywa teraz na dnie morza.

Źródła:

https://www.vietnam.vn/en/kham-pha-buc-tuong-7-000-nam-tuoi-duoi-bien-p…

https://www.cbsnews.com/news/ancient-undersea-wall-found-coast-of-franc…

https://archaeologymag.com/2025/12/ancient-undersea-wall-off-the-french…

https://www.bbc.co.uk/news/articles/crk7lg1j146o

https://www.ctvnews.ca/sci-tech/article/ancient-undersea-wall-found-off…

https://www.heritagedaily.com/2025/12/network-of-submerged-stone-struct…

https://en.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ele_de_Sein

https://patricknunn.org/ancient-stories-recalling-the-submergence-of-br…

https://www.travelfranceonline.com/ile-de-sein-raz-de-sein-finistere/

https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-030-37367-2_12