W południowej Afryce odnaleziono genetyczny ślad zaginionej linii ludzkości

Międzynarodowy zespół naukowców pod kierownictwem genetyków z Uniwersytetu w Uppsali w Szwecji dokonał przełomowego odkrycia. W południowej Afryce przez co najmniej 200 000 lat funkcjonowała niemal całkowicie odizolowana populacja Homo sapiens, której genetyczny ślad przetrwał do dziś tylko częściowo u współczesnych ludów San.

Badacze przeanalizowali kompletne genomy 28 osób, które żyły na terenie dzisiejszej Afryki Południowej w okresie od 10 200 do zaledwie 150 lat temu. Wyniki opublikowane w czasopiśmie Nature pokazują, że wszyscy ludzie, którzy zmarli ponad 1400 lat temu, posiadali unikalny zestaw wariantów genetycznych niemożliwych do odnalezienia u współczesnej ludzkości – nawet u ich najbliższych potomków.

Według analiz przeprowadzonych przez zespół profesora Mattiasa Jakobssona, przodkowie tej grupy odłączyli się od pozostałej części Homo sapiens około 240-300 000 lat temu, w okresie pojawienia się pierwszych skamieniałych szczątków naszego gatunku. To odkrycie burzy wcześniejsze teorie mówiące, że południowa Afryka została zasiedlona dopiero około 50 000 lat temu przez ludzi migrujących z Afryki Wschodniej.

Długotrwała izolacja tej populacji jest zjawiskiem wyjątkowym w historii ludzkości. Naukowcy tłumaczą to klimatem południowej Afryki, która stanowiła rodzaj refugium – obszaru umożliwiającego przetrwanie nawet w okresach intensywnego pustynnienia regionu. Stabilne warunki klimatyczne i bogactwo zasobów roślinnych oraz zwierzęcych stworzyły środowisko, w którym społeczność myśliwych-zbieraczy mogła rozwijać się przez setki tysięcy lat bez większych kontaktów z innymi populacjami ludzkimi.

Odkrycia genetyczne ujawniły 79 mutacji w kluczowych obszarach genomu, które dotychczas uznawano za wspólne dla wszystkich współczesnych ludzi. Warianty te przetrwały wśród starożytnych mieszkańców południowej Afryki, ale zaginęły w innych liniach genetycznych. Dotyczą one funkcji odpornościowych, pracy nerek oraz rozwoju układu nerwowego. Szczególnie interesujące są zmiany w genach związanych z pracą nerek, które mogły pomóc w retencji wody w suchym klimacie, oraz geny odpowiedzialne za ochronę przed promieniowaniem ultrafioletowym.

Profesorka Carina Schlebusch z Uniwersytetu w Uppsali podkreśla znaczenie odkrycia. Dzięki analizie niezmieszanych starożytnych genomów naukowcy po raz pierwszy mogą spojrzeć na ewolucję człowieka na poziomie całych populacji, co daje znacznie jaśniejszy obraz tego, jak kształtował się gatunek Homo sapiens.

Dane genetyczne wskazują również na jednostronny przepływ genów z południowej Afryki na północ około 8000 lat temu. Ślady mieszania znaleziono w starożytnych genomach z Malawi i Zambii. Nie wykryto jednak ruchu w przeciwnym kierunku, co sugeruje stopniową ekspansję małych grup z przeludnionego refugium do bardziej sprzyjających regionów.

Dziś około 80% genetycznego materiału starożytnych południowoafrykańskich myśliwych-zbieraczy zachowało się u współczesnych ludów San, takich jak Ju/'hoansi w Namibii i Botswanie oraz Karretjie w Afryce Południowej. To rzadki przykład genetycznej ciągłości między prehistorycznymi społecznościami a ich współczesnymi potomkami.

Odkrycie podważa również koncepcję stałego „zestawu" genów, które określają zdolności poznawcze Homo sapiens. Zamiast tego naukowcy proponują model kombinatoryczny ewolucji człowieka, w którym wiele różnych kombinacji wariantów genetycznych doprowadziło do powstania genetycznie nowoczesnego człowieka. Praca nerek, która nie była dotąd uważana za kluczową w ewolucji człowieka, okazuje się być jednym z istotnych elementów adaptacji naszego gatunku.

Źródła:

https://www.livescience.com/archaeology/human-evolution/an-extreme-end-…

https://www.sciencenews.org/article/ancient-southern-africa-gene-evolut…

https://phys.org/news/2025-12-thousand-year-genomes-southern-africa.html

https://www.nature.com/articles/s41586-025-09811-4

https://www.discovermagazine.com/ancient-genomes-expose-200-000-years-o…

https://theconversation.com/becoming-human-in-southern-africa-what-anci…